Poseł Stanisław Piotrowicz

27-28.10.2008

27-28 października 2008r. "Polski system probacji - stan i kierunek rozwoju w kontekście standardów europejskich"

 W dniach 27 i 28 października 2008 r. w Ośrodku Doskonalenia Kadr Służby Więziennej w Popowie odbyła się konferencja "Polski system probacji, stan i kierunki rozwoju w kontekście standardów europejskich", zorganizowana przez Komisję Praw Człowieka i Praworządności Senatu pod przewodnictwem senatora Stanisława Piotrowicza wspólnie z Ministerstwem Sprawiedliwości, Rzecznikiem Praw Obywatelskich i Centralnym Zarządem Służby Więziennej.

Podobne debaty poświęcone zagadnieniu probacji były już organizowane przez Komisję Praw Człowieka i Praworządności w poprzednich kadencjach - w 2000 i 2003 roku. Stały się one okazją do spotkania socjologów, psychologów i prawników, zainteresowanych problematyką systemu karania i resocjalizacji.

W czasie październikowej konferencji podkreślano potrzebę zmiany polityki karnej państwa, wobec narastającego od lat i coraz bardziej alarmującego problemu jakim jest przeludnienie zakładów karnych. W tym kontekście wskazywano przede wszystkim na zastępowanie w wielu wypadkach kary pozbawienia wolności środkami nieizolacyjnymi (probacyjnymi). Podkreślano, że zmierzające w tym kierunku zmiany polityki karnej będą wymagały znowelizowania kodeksów karnych.

Podczas dyskusji wskazywano, że niezbędne są zmiany m.in. w ustawie o kuratorach sądowych i w kodeksach karnych. Te ustalenia mogą się stać ważną wskazówką w pracy komisji i całego Senatu nad nowelizacją kodeksów. Wyznaczono również główne kierunki kodyfikacji, mające na celu uregulowanie niezmiernie ważnych zagadnień jakimi są m.in.   warunki materialne i prawne probacji, wzmocnienie działań probacyjnych przez instytucje centralne, długotrwałość procesów sądowych utrudniających proces resocjalizacji, przestrzeganie praw człowieka w procesie wykonywania kary pozbawienia wolności i co najważniejsze sformułowanie pewnych zaleceń i mechanizmów, które powinny pomóc w realizacji omawianych kwestii.

W konferencji wzięli udział parlamentarzyści z wicemarszałkiem Zbigniewem Romaszewskim i przewodniczącym Komisji Praworządności i Praw Człowieka senatorem Stanisławem Piotrowiczem, a także rzecznik praw obywatelskich Janusz Kochanowski, wiceminister sprawiedliwości Marian Cichosz, przedstawiciele Centralnego Zarządu Służby Więziennej, sędziowie, prokuratorzy, kuratorzy sądowi, mediatorzy, przedstawiciele nauki prawa karnego oraz urzędów administracji rządowej i samorządowej, które uczestniczą w wykonywaniu kar nieizolacyjnych oraz w działaniach postpenitencjarnych.

Pierwszego dnia odbyły się trzy sesje.

Pierwsza sesja z udziałem m.in. senatora Stanisława Piotrowicza, wiceministra Mariana Cichosza oraz prof. Andrzeja Siemaszki z Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości, dotyczyła polskiej polityki karnej w zakresie zapobiegania przestępczości i jej zwalczania, ze szczególnym uwzględnieniem oddziaływań probacyjnych.

Sesja druga była próbą odpowiedzi na pytanie, czy obowiązujące w Polsce rozwiązania prawne dobrze służą rozwojowi probacji. W jej ramach odbył się panel dyskusyjny, podczas którego mówiono o skuteczności różnych form probacji w procesie resocjalizacji. W dyskusji wzięli udział m.in. dr Paweł Moczydłowski i prof. Teodor Szymanowski z Instytutu Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji Uniwersytetu Warszawskiego oraz kurator okręgowy w Słupsku Tadeusz Jedynak.

Podczas trzeciej sesji dokonano charakterystyki systemów probacyjnych w wybranych krajach Unii Europejskiej. Najważniejszym punktem tej części obrad było wystąpienie sekretarza generalnego Conferénce Permanente Européenne de la Probation (Stałe Konferencje Europejskie ds. Probacji ) Leo Tiggesa.

C.E.P jest europejską organizacją zrzeszającą instytucje probacyjne na poziomie rządów europejskich. To jedyna w Europie i jedna z najważniejszych na świecie organizacji tego typu oprócz amerykańskiego Stowarzyszenia Probacji i Zwolnień Warunkowych - APPA, mająca realny wpływ na rozwój probacji. Ściśle współpracuje z instytucjami Rady Europy i Unii Europejskiej. Jej głównym zadaniem statutowym jest zwiększenie poziomu bezpieczeństwa społecznego bez nadmiernych nakładów na instytucje izolacyjne. W ramach C.E.P. organizowane są stałe seminaria tematyczne, na których prezentuje się różnorodne instytucje probacyjne funkcjonujące w obszarach kompetencji reprezentacji członkowskich. Stałe konferencje ds. probacji umożliwiają także praktykom uzyskiwanie informacji i rozwiązań już zastosowanych lub dopiero wdrażanych w innych krajach członkowskich. Polskie Ministerstwo Sprawiedliwości zostało przyjęte do C.E.P. 26 września ub.r.

Sekretarz Generalny C.E.P, Pan Leo Tigges omówił podczas sesji m.in. charakterystykę ustroju, organizacji i struktury służb probacyjnych, metodykę i narzędzia pracy służb probacyjnych, status kuratora zawodowego jako oficera probacyjnego, a także koszty probacji i ocenę jej skuteczności oraz metodologii jej ustalania w Unii Europejskiej.

W panelu wzięli także udział m.in. : Pani prof. Barbara Stańdo-Kawecka z Zakładu Prawa i Polityki Penitencjarnej na Uniwersytecie Jagiellońskim, Pan dr Janusz Zagórski - Dyrektor Zespołu Prawa Karnego i Wykonawczego w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich, Pan Michał Lewoc z Departamentu Wykonywania Orzeczeń i Probacji w Ministerstwie Sprawiedliwości, Pani prof. dr hab. Zofia Świda – Kierownik Katedry Postępowania Karnego na Uniwersytecie Wrocławskim.

Drugiego dnia konferencji podczas czwartej sesji dokonano oceny stanu realizacji przez Polskę Zaleceń nr R (92) 16 Komitetu Ministrów Rady Europy w sprawie europejskich reguł dotyczących sankcji i środków alternatywnych z 19 października 1992 r.

Do udziału w tym panelu dyskusyjnym zaproszono m.in. prof. Barbarę Stańdo-Kawecką z Zakładu Prawa i Polityki Penitencjarnej Uniwersytetu Jagiellońskiego, dyrektora Zespołu Prawa Karnego i Wykonawczego w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich Janusza Zagórskiego, sędziego Michała Lewoca z Departamentu Wykonywania Orzeczeń i Probacji w Ministerstwie Sprawiedliwości.

Temat kolejnej - piątej sesji to "Kuratorska służba sądowa - stan i kierunki rozwoju". W dyskusji wzięli m.in. udział przewodniczący Krajowej Rady Kuratorów Andrzej Martuszewicz, wiceprzewodnicząca sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka posłanka Beata Kempa, sędzia Krzysztof Mycka z Departamentu Wykonywania Orzeczeń i Probacji w Ministerstwie Sprawiedliwości oraz prezes Stowarzyszenia POSTIS Barbara Bojko-Kulpa.

Podsumowaniem całości konferencji była szósta sesja, przeprowadzona pod przewodnictwem senatora Stanisława Piotrowicza oraz senatora Zbigniewa Romaszewskiego. Przedstawiono tu szereg rekomendacji wynikających z omawianych kwestii z zakresu probacji i jej pochodnych. Dyrektor Zespołu Prawa Karnego i Wykonawczego w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich, Pan Janusz Zagórski przedstawił do dyskusji propozycje poszczególnych punktów rekomendacji, które powinny zostać rozważone i w przypadku niejasności bądź nieprawidłowości odpowiednio sprecyzowane.

Wyróżniono następujące punkty rekomendacji po konferencji "Polski system probacji, stan i kierunki rozwoju w kontekście standardów europejskich":

  1. I.Konieczne jest prowadzenie permanentnej działalności informacyjnej, mającej na celu przekonanie społeczeństwa do kwestii stosowania środków probacyjnych oraz uzyskanie wsparcia społeczności lokalnych podczas ich wykonywania.

 

  1. II.Konieczne jest szersze stosowanie kary grzywny i kary ograniczenia wolności oraz jednoczesne znaczne ograniczenie orzekania kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, ponieważ przyczyniłoby się to do redukcji przeludnienia zakładów karnych. Szczególna uwagę trzeba zwrócić na interesy pokrzywdzonego, konieczność naprawienia przez sprawcę szkody i zadośćuczynienia za wyrządzoną krzywdę. Należy zrezygnować z prowadzenia przez kuratorów dozoru osób pozbawionych wolności wskutek wyroku w innej sprawie.

 

  1. III.Oczekuje się, że wykonywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego w znacznym stopniu wpłynie na zmniejszenie przeludnienia zakładów karnych i aresztów śledczych Zwrócono tu szczególną uwagę na rolę właściwych organów i instytucji w zapewnieniu warunków do odbywania tej formy kary.

 

  1. IV.Jest konieczne utrzymywanie ścisłej współpracy służb probacyjnych i Służby Więziennej w celu zapewnienia właściwej readaptacji społecznej osób pozbawionych wolności.

 

  1. V.Niezbędne jest dokonanie zmian legislacyjnych mających na celu:

 

  • jasne określenie nałożonych na skazanego obowiązków, zastosowanych wobec niego nakazów i zakazów oraz dokładne wskazanie procedur wykonywania środków probacyjnych,
  • wyposażenie służb probacyjnych w odpowiednie, skuteczne środki oddziaływania na skazanych.

 

  1. VI.Potrzeba wzmocnienia roli kuratora w postępowaniu przed wydaniem wyroku. Proponuje się, by w kompetencjach kuratora leżało przedkładanie sądowi na jego żądanie raportu zawierającego wszelkie istotne informacje o skazanym, określanie ryzyka powrotu do przestępstwa, a także przedstawienie propozycji w zakresie stosowania kar i środków probacyjnych.

 

  1. VII.Konieczne jest wzmocnienie służb probacyjnych dzięki racjonalizacji organizacji, narzędzi i metod pracy poprzez zagwarantowanie odpowiednich warunków (wyposażenia w narzędzia diagnostyczne, sprzęt elektroniczny, utworzenie sekretariatów, etc.), aby mogły poświęcić się wyłącznie pracy merytorycznej, czyli zadaniom o charakterze wychowawczo-resocjalizacyjnym, diagnostycznym, profilaktycznym i kontrolnym, związanym z wykonywaniem orzeczeń sądu oraz wynikającym z przepisów ogólnych.

 

  1. VIII.Potrzeba przestrzegania zaleceń wynikających z europejskich reguł dotyczących sankcji i środków alternatywnych.

 

  1. IX.Rozszerzenie stosowania mediacji w postępowaniu karnym oraz w postępowaniu w sprawach nieletnich. Warte uwagi jest także przeprowadzenie pilotażowego programu mediacji po wyroku skazującym.

 

  1. X.Potrzeba wprowadzenia wielokierunkowych programów badawczych dotyczących nowych metod resocjalizacji i readaptacji.

">